ابو القاسم سلطانى
234
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
خواص و موارد مصرف درمانى : مانند جنطيانا زرد به عنوان مشهى ، محرك اعمال تغذيه و تببر مورد مصرف دارد . Code - 2532 جنطيانا ( جنتيانا زرد ) Gentiana lutea L . گياهى است علفى ، پايا از خانواده Gentianaceae به ارتفاع 120 - 50 سانتيمتر ، ساقه افراشته ، صاف ، توخالى ، برگهاى گسترده در سطح زمين داراى دمبرگ بلند ولى برگهاى ساقه متقابل و فاقد دمبرگ هستند . برگها به رنگ سبز روشن ، تخممرغى ، نوكتيز به درازاى تا 30 و پهناى 15 سانتيمتر و داراى 7 - 5 رگه طولى برجسته مشخص هستند . مجموعه گلهاى زردرنگ درشت و زيبا از ارديبهشت تا اوايل مردادماه در بغل برگها ظاهر مىشوند . كاسه گل منتهى به 4 تا 5 دندانه مىباشد . گل داراى 5 گلبرگ ، 5 پرچم و درازاى گل به 5 / 2 سانتيمتر مىرسد . ميوه كپسول و محتوى تعداد زيادى دانههاى كوچك قهوهرنگ بالدار و تقريبا مسطح مىباشد . ريشه ضخيم ، گوشتدار و منشعب و در گياهان مسن به درازاى يك متر مىرسد . پراكندگى گياه : بومى كوههاى آلپ و پيرنه مىباشد و در دشتها و اراضى آهكى مناطق كوهستانى مركز و جنوب اروپا و بعضى نواحى آسيا و بطور كلى از اسپانيا و فرانسه تا بالكان در ارتفاعات 700 تا 2400 مترى رويش دارد . در ايران وجود ندارد . به عنوان گل زينتى از قرن شانزدهم پرورش آن آغاز شده و امروزه در بعضى كشورها در زمره گياهان حفاظت شده قرار گرفته و به منظور استفاده در امر درمان كشت مىشود . تاريخچه : اولين بار در قرن دوم پيش از ميلاد Gentius شاه ايليريا Illyria ( منطقهاى در بالكان ) به اثرات درمانى گياه پى برده است به همين جهت نام جنس گياه از اسم وى گرفته شده است . به سريانى جنطيانا Gentyana به يونانى Gentiane و به لاتين Gentiana ناميده شده است . ديوسكويد مىنويسد ريشه آن گرم و قابض است خوردن مخلوطى از 7 گرم آن با فلفل ، سداب و شراب در گزيدگى حشرات و [ خوردن 5 گرم عصاره براى مبتلايان به ] درد كبد و معده ، [ پهلو و طحال ] و كسانى كه از بلندى افتاده باشند . سستى عضله و پيچش عصب سودمند است و شياف رحمى آن خارجكننده جنين و عصاره آن براى زخمها و زخمهاى پيشرونده بهق و ورم گرم چشم سودمند است ( 1 * ) . جالينوس در مقاله ششم كتاب ادويه مفرده ذكر كرده است كه گياه به واسطه تلخى كه دارد تميزكننده و بازكننده گير رگها است ( رازى به نقل از جالينوس : 2 * ) . رازى گويد كه آن از داروهاى جليل القدر است و در معاجين و